Zaman ve Tarih
Çincede zaman söylemek için yeni kelime neredeyse gerekmez: sayıları bildiğin anda saatleri, günleri ve ayları da biliyorsun demektir. Haftanın günleri bile numaralıdır.
Saat
Saat kaç: 现在几点？ xiànzài jǐ diǎn? Cevap sayı + 点 diǎn: 三点 (saat üç), 十点 (saat on). Saat iki için 两点 liǎng diǎn, 二点 değil.
- Dakika: 分 fēn. 三点十分 üçü on geçe.
- Buçuk: 半 bàn. 三点半 üç buçuk.
- Çeyrek: 刻 kè. 三点一刻 üçü çeyrek geçe, 三点三刻 dörde çeyrek kala (kelimesi kelimesine "üç ve üç çeyrek").
Sabah ve akşamı ayırmak için 24 saat yerine günün bölümü eklenir: 上午 shàngwǔ (öğleden önce), 中午 zhōngwǔ (öğle), 下午 xiàwǔ (öğleden sonra), 早上 zǎoshang (sabah erken), 晚上 wǎnshang (akşam). "Akşam sekiz" = 晚上八点. Sıra her zaman büyükten küçüğe: gün bölümü, saat, dakika.
Haftanın günleri
星期 xīngqī (hafta) + sayı. Pazartesi 星期一, salı 星期二, çarşamba 星期三, perşembe 星期四, cuma 星期五, cumartesi 星期六. Tek istisna pazar: 星期天 xīngqītiān ya da 星期日 xīngqīrì, "yedi" değil. "Bugün günlerden ne?" 今天星期几？
Türkçe konuşanlar için en kolay kısım burası: hafta pazartesiden başlar, tıpkı Türkiye'deki gibi. İngilizce takvimlerdeki pazar başlangıcı Çin'de yoktur.
Aylar ve tarih
Aylar da numaralı: sayı + 月 yuè. Ocak 一月, mayıs 五月, aralık 十二月. Ayın günü: sayı + 号 hào (konuşma) ya da 日 rì (yazı). "5 Mayıs" = 五月五号. Yıl, rakam rakam okunur ve sonuna 年 nián gelir: 2026 = 二零二六年 èr líng èr liù nián.
Tam tarih yine büyükten küçüğe: yıl, ay, gün, haftanın günü. 二零二六年十一月二号，星期一. Türkçede gün önce gelir; Çincede tam tersi. Yazarken bunu bir kez bilinçli olarak tersine çevirmek yeter, sonrası alışkanlık.
Dün, bugün, yarın
昨天 zuótiān (dün), 今天 jīntiān (bugün), 明天 míngtiān (yarın). Aynı mantık yılla: 去年 qùnián (geçen yıl), 今年 (bu yıl), 明年 (gelecek yıl). Süre bildirmek için 分钟 fēnzhōng (dakika), 小时 xiǎoshí (saat), 天 (gün), 年 (yıl); hafta için 星期 önüne ölçü kelimesi alır: 两个星期 (iki hafta).
Zaman cümlede nereye gelir?
Özneden hemen sonra, fiilden önce; ya da vurgu için cümlenin en başına. 我明天去北京 wǒ míngtiān qù Běijīng (yarın Pekin'e gidiyorum) veya 明天我去北京. Asla sona gelmez: 我去北京明天 yanlıştır. Bu, Türkçeyle örtüşür ("ben yarın Pekin'e gidiyorum"), bu yüzden Türkler bu kuralı neredeyse hiç bozmaz.
Fiil çekimi olmadığı için zamanı belirten tek şey bu kelimelerdir. 我去 tek başına "giderim / gidiyorum / gittim" olabilir; 昨天 eklediğin anda geçmiş olur. Mandarinbet'te zaman kelimeleri geldiğinde cümledeki konumuna bak; oyunun örnek cümleleri hep bu sırayı kullanır.